Een kwart eeuw na de opening viert arthouse LUX niet alleen zijn verjaardag, maar ook zijn levendige functie in de stad. Het gebouw, ontworpen door Jos van Eldonk, werd in 2000 geopend als onderdeel van het vernieuwde Mariënburgkwartier en is uitgegroeid tot het culturele hart van Nijmegen. Een plek waar film, theater en stad naadloos in elkaar overlopen.
Een nieuw hoofdstuk voor een vertrouwd gezicht
Na 25 jaar is het interieur van LUX vernieuwd. De karakteristieke buitenkant bleef behouden, maar binnen kreeg het gebouw een eigentijdse uitstraling. “De spanning van het oorspronkelijke ontwerp is gebleven,” zegt Jos.
Het jubileumweekend eind oktober stond niet alleen in het teken van terugblikken, maar vooral van vooruitkijken. Onder de noemer Proef de toekomst vulde LUX drie dagen met film, theater, muziek en gesprekken over de rol van de kunsten in de wereld van morgen. Van lokale talenten als Kika Sprangers en Thor Braun tot festivals als GoShort en InScience: de toekomst van cultuur werd gevierd in het gebouw dat al 25 jaar symbool staat voor die toekomst.
Ontworpen als huiskamer van de stad
De begane grond van LUX is helemaal ingericht als publieke ruimte, met café en restaurant. “We wilden dat je hier ook zonder kaartje kunt binnenlopen,” vertelt Jos. “Dat je er zit, om je heen kijkt, en denkt: misschien wil ik toch naar de film.”
LUX moest geen ruimtelijk monument worden, maar een plek waar het altijd bruist. Geen kille leegte, maar een warme drukte waarin mensen elkaar vanzelf tegenkomen. “We moesten geen theater ontwerpen voor de drukste dag van het jaar,” zegt Jos. “Liever dat het af en toe uit zijn voegen barst dan dat het het hele jaar leeg en kil is. Dan staan mensen maar eens in de rij voor een drankje – dat is uiteindelijk veel gezelliger.”
Twee gezichten, één poort naar de stad
Architectonisch vormt LUX de afsluiting van het Mariënburgplein – een poortgebouw dat de binnenstad juist openhoudt. “We wilden voorkomen dat het centrum hier ophield. Die poort moest het gevoel geven dat je het hart van de stad in stapt.”
Het ontwerp kreeg letterlijk twee gezichten: een theaterkant, ontworpen als een groot rood gordijn, en een filmkant, waar de afzonderlijke zalen zichtbaar zijn in de gevel. Samen vertellen ze het verhaal van een gebouw dat zijn functies niet verbergt, maar viert.
Ook de gevel krijgt na 25 jaar misschien alsnog een nieuw hoofdstuk. De vitrineramen die destijds waren ontworpen voor filmpromotie, bleven jarenlang ongebruikt — er was eenvoudigweg geen budget voor. “Na al die tijd vroegen ze zich ineens af: wat zijn dat eigenlijk, die kaders? Met digitale schermen kunnen ze nu misschien eindelijk doen wat ooit de bedoeling was. Grappig dat zoiets na vijfentwintig jaar weer terugkomt.”
Binnen is LUX een doolhof van trappen, bruggen en zichtlijnen – een ruimtelijke choreografie die bezoekers meeneemt van foyer naar filmzaal, van café naar theater. Een gebouw dat beweegt, en mensen laat bewegen.
Wortels in de stad
In 25 jaar tijd verwelkomde LUX ruim 2,6 miljoen bezoekers. De oorspronkelijke visie – een culturele huiskamer voor heel Nijmegen – is ruimschoots waargemaakt. Dat de architect dit na een kwart eeuw nog terughoort van bezoekers en medewerkers, noemt hij een groot compliment’.
Tijdens het jubileum werd Van Eldonk opnieuw uitgenodigd, als blijk van waardering. “Ze waren blij dat het gebouw nog steeds zo goed werkt. Dat het wortel heeft geschoten in de stad. Dat is natuurlijk precies wat je wilt als architect.”
Terugkijken om vooruit te zien
LUX maakt deel uit van het grotere Mariënburgensemble, dat Jos van Eldonk destijds samen met Sjoerd Soeters ontwierp. Wat begon als een vergeten stadsrand, groeide uit tot een levendig en gemengd stadsdeel dat nog altijd functioneert als een natuurlijke ontmoetingsplek.
Terugkijken roept ook nieuwe vragen op. Hoe verhouden gebouwen zich tot de tijd? Hoe blijven ze relevant? “Architecten zijn niet zo goed in het evalueren van hun eigen werk,” zegt Jos. “Maar dat zouden we vaker moeten doen. Het leert je of wat je bedacht hebt, ook echt werkt.”
